Podstawy klasyfikacji koni

'Rasa' to stara kategoria systematyczna o poziomie niższym niż gatunek. Obecnie w biologii często używa się pojęcia 'podgatunek'. Rasa jest oparta na 'fenotypie' czyli zespole cech organizmu. Współczesna taksonomia, czyli teoria i praktyka klasyfikacji gatunków opiera się na genotypie. Ale jak ludzie zaczęli hodować konie, nie mieli pojęcia o istnieniu genów i tak zostało. Hodowla rasy rejestrowana jest w księdze stadnej, będącej oficjalnym spisem koni danej rasy,których rodzice są znani. Wpisuje się tu także informacje o hodowcach,właścicielach oraz wynikach oceny wartości uzytkowej lub hodowlanej koni. W Polsce księgi takie prowadzi głównie Polski Związek Hodowców Koni, ale także PKWK (dla koni arabskich i folblutów) oraz niektóre stadniny, zwykle dla ras niedawno sprowadzonych do kraju.

W hodowli koni stosuje się też 'otwarte ksiegi stadne' lub 'rejestr' do wpisywania koni, nawet o nieznanych rodzicach,jeśli owe konie spełniają określone kryteria. Poprzednio opisane księgi,w odróżnieniu od tych, określa się mianem 'zamknięte'. Stosuje się również rejestry typu 'color breed, 'konie sportowe'; 'gaited horse', gdzie wpisuje się konie spełniające określone kryteria, chociaż nie mają owe konie cech wspólnych, pozwalających traktować je jako rasę. W związku z 'color breed' ('rasa w/g maści'?) trzeba zaznaczyć, że istnieją rasy, dla których maść, prócz innych cech ,jest rzeczą istotną, np. konie fryzyjskie. W przypadku takich ras, niektóre maści są wykluczone, np. koń fryzyjski może mieć wyłącznie umaszczenie kare (dopuszczalna jest gwiazdka na czole). Niekiedy z pojęciem 'rasa konia' myli się pojęcie 'typ konia'.

Typ to termin określający grupę ras lub grupę koni po prostu podobnych wyglądem (fenotypem) lub użytkowaniem, czy też spełniających określony standard wyglądu lub użytkowania. Dla typu nie zakłada się zwykle księgi stadnej, może natomiast istnieć ich rejestr. Typem koni są np. kłusaki używane w wyścigach dwukołowych wózków zwanych sulkami,w tym wyścigu konie mogą poruszać się wyłącznie szybkim kłusem.Istnieje kilka ras kłusaków. Innym typem są konie barokowe. Typ obejmuje rasy koni umięśnionych, silnych a zwinnych używanych np. w Hiszpańskiej Szkole Jazdy (Spanische Hofreitschule) w Wiedniu. Należą tu konie lipicańskie,fryzyjskie czy andaluzyjskie.

Powyżej użyte pojęcie 'typ' dotyczy tylko klasyfikacji. Poszczególne rasy kłusaków czy koni barokowych hodowane są w różnych krajach. Inaczej ma się sprawa z typem AQPS. To skrót francuski od słów 'Autre Que Pur-Sang' co się tłumaczy 'inne niż konie pełnej krwi angielskiej'. U nas dla AQPS funkcjonuje nazwa 'Francuski Koń Wierzchowy'. Angloaraby, Selle Français ('Francuski Koń Wyścigowy'?),Kłusaki Francuskie oraz inne krzyżówki mogą być kwalifikowane jako AQPS. Niezależnie , każda rasa ma swoją księgę stadną. Określenie AQPS zwykle znaczy, że jeden rodzic nie jest pełnej krwi angielskiej a w linii żeńskiej jest Selle Français. Konie typu AQPS są przeznaczone głównie do wyścigów z przeszkodami i odnoszą w nich sukcesy.

Wydaje mi się, że istnieją obecnie dwa główne cele hodowli koni: 1) hodowla zachowawcza ras ;2) hodowla typów koni o określonym przeznaczeniu. Oczywiście, hodowla niektórych ras też ma na celu poprawę jakości hodowanych koni, bywa też ukierunkowana, zaś niektóre typy służą tylko teoretycznej klasyfikacji. Ale chyba opisana ogólna tendencja będzie się wzmacniać. Jak już napisałam wcześniej, istnieją organizacje prowadzące księgi dla 'color breeds' ('rasy w/g maści'). Konie określonej maści mogą być rejestrowane w tych księgach, niezależnie od innych cech. Są więc rejestrowane w dwóch księgach jednocześnie: swojej rasy i rasy wg maści. Przykładem są konie Palomino, Pinto, Białe. Wszystkie dotyczą USA. Palomino to u nas maść izabelowata,chociaż wymieniana też jest maść palomino, pinto-srokata.